NAAC ची नवी मूल्यांकन पद्धती: डॉ. के. राधाकृष्णन समितीच्या शिफारशी

NAAC ची नवी मूल्यांकन पद्धती: डॉ. के. राधाकृष्णन समितीच्या शिफारशी

भारतातील उच्च शिक्षण संस्थांच्या गुणवत्ता मूल्यांकनासाठी NAAC ही महत्त्वाची राष्ट्रीय संस्था आहे. पारंपरिक NAAC मूल्यांकनामध्ये संस्थेच्या विविध Input-based resources, प्रक्रियांचा आणि परिणामांचा विचार केला जात होता. मात्र उच्च शिक्षणातील बदलते स्वरूप, NEP 2020 ची उद्दिष्टे, संस्थांची विविधता, डिजिटल डेटा व्यवस्थापन आणि गुणवत्तेच्या परिणामाधारित मूल्यांकनाची गरज लक्षात घेऊन NAAC च्या मूल्यांकन पद्धतीत व्यापक बदल सुचविण्यात आले आहेत.

भारत सरकारने डॉ. के. राधाकृष्णन यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्च शिक्षण संस्थांच्या Assessment, Accreditation आणि Ranking व्यवस्थेतील परिवर्तनासाठी समिती स्थापन केली. समितीचा अंतिम अहवाल जानेवारी 2024 मध्ये सादर करण्यात आला आणि त्यातील सुधारणांना केंद्र सरकारने मान्यता दिली. या नव्या दृष्टिकोनाचा केंद्रबिंदू असा आहे की “संस्थेकडे काय आहे?” यापेक्षा “संस्था उपलब्ध साधनांचा वापर कसा करते, त्यातून काय परिणाम साधते आणि समाजावर त्याचा काय परिणाम होतो?” याला अधिक महत्त्व दिले जाणार आहे.

NAAC मधील बदलता गुणवत्ता-दृष्टिकोन:

भारतीय उच्च शिक्षण व्यवस्थेत NAAC च्या मूल्यांकन पद्धतीत व्यापक परिवर्तन करण्याची दिशा डॉ. के. राधाकृष्णन समितीच्या शिफारशींमधून पुढे आली आहे. भारत सरकारने नोव्हेंबर 2022 मध्ये उच्च शिक्षण संस्थांच्या Assessment आणि Accreditation प्रक्रियेला बळकटी देण्यासाठी डॉ. के. राधाकृष्णन यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय समिती स्थापन केली. समितीने NEP 2020 च्या उद्दिष्टांशी सुसंगत अशी अधिक सुलभ, विश्वासाधारित, विश्वसनीय, वस्तुनिष्ठ, तर्कसुसंगत आणि तंत्रज्ञानाधारित accreditation व्यवस्था सुचविली. समितीचा अंतिम अहवाल 16 जानेवारी 2024 रोजी शिक्षणमंत्र्यांना सादर करण्यात आला आणि सरकारने तो स्वीकारला. या सुधारणांचा मुख्य हेतू accreditation ला केवळ श्रेणीकरण किंवा तपासणी प्रक्रिया न ठेवता उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये सतत गुणवत्ता-विकासाची संस्कृती निर्माण करणे हा आहे.

सदर लेखावरील व्हिडिओ खालील लिंकवर पाहता येईल 

https://youtu.be/1ZiMCk4seqI

किशोरावस्था आणि मेंदू : बदलत्या मनामागचे बदलते मेंदू

 

किशोरावस्था आणि मेंदू : बदलत्या मनामागचे बदलते मेंदू

किशोरावस्था ही मानवी जीवनातील अत्यंत महत्त्वाची संक्रमणावस्था आहे. बालपणातून प्रौढत्वाकडे जाणाऱ्या या काळात शरीरात जसे वेगाने बदल होतात, तसेच मेंदूमध्येही अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि मूलभूत बदल घडत असतात. त्यामुळे किशोरवयीन मुलांचे वर्तन कधी अतिशय उत्साही, कधी भावनिक, कधी हट्टी, तर कधी धाडसी किंवा बेफिकीर का दिसते, याचे स्पष्टीकरण केवळ “वयाचा परिणाम” म्हणून करता येत नाही. त्यामागे त्यांच्या विकसित होत असलेल्या मेंदूची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.

पूर्वी मानवी मेंदूचा विकास बालपणातच जवळजवळ पूर्ण होतो, अशी समजूत होती. मात्र आधुनिक मेंदूविज्ञानाने हे स्पष्ट केले आहे की मेंदूचा विकास किशोरावस्थेतही मोठ्या प्रमाणावर सुरू असतो आणि विशेषतः प्रीफ्रंटल कॉर्टेक्सचा विकास तुलनेने उशिरापर्यंत चालू राहतो. त्यामुळे किशोरवयीन मुलामध्ये भावना, बक्षिसाची अपेक्षा, सामाजिक मान्यता आणि तर्कशुद्ध निर्णयक्षमता यांच्यात काही काळ असमतोल दिसून येऊ शकतो.

बोधनिक क्रांती (Cognitive Revolution): मानसशास्त्राचा मनाकडे परतलेला प्रवास

 

बोधनिक क्रांती (Cognitive Revolution): मानसशास्त्राचा मनाकडे परतलेला प्रवास

(सर्व चित्रे आणि इमेजेस google वरून साभार)

मानसशास्त्र म्हणजे मानवी वर्तन आणि मानसिक प्रक्रियांचा शास्त्रीय अभ्यास. मात्र मानसशास्त्राच्या विकासाच्या इतिहासात “मानसिक प्रक्रिया” या संकल्पनेला नेहमीच समान महत्त्व मिळाले नाही. विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात मानसशास्त्रावर वर्तनवादाचा मोठा प्रभाव होता. वर्तनवाद्यांच्या मते मानसशास्त्राने निरीक्षण करता येणाऱ्या वर्तनाचा शास्त्रीय अभ्यास करावा. मनातील विचार, भावना, स्मृती, कल्पना किंवा चेतना यांचा थेट निरीक्षण करता येत नसल्याने त्यांचा अभ्यास वैज्ञानिक मानसशास्त्राच्या केंद्रस्थानी नसावा, अशी भूमिका प्रबळ होती.

परंतु 1950च्या दशकात मानसशास्त्र, भाषाविज्ञान, संगणकशास्त्र, माहिती सिद्धांत, न्यूरोसायन्स आणि तत्त्वज्ञान या विविध क्षेत्रांतील संशोधनाने मानवी मनाचा वैज्ञानिक अभ्यास पुन्हा केंद्रस्थानी आणला. या परिवर्तनाला “बोधनिक क्रांती” असे म्हटले जाते. बोधनिक क्रांती म्हणजे केवळ मानसशास्त्रातील एका नवीन शाखेचा जन्म नव्हे; तर मानव विचार करतो, माहिती ग्रहण करतो, तिचे अर्थ लावतो, स्मृतीत साठवतो, आवश्यक वेळी पुनर्प्राप्त करतो, समस्या सोडवतो आणि निर्णय घेतो या संपूर्ण मानसिक प्रक्रियांचा वैज्ञानिक अभ्यास करण्याची दिशा बदलणारी ऐतिहासिक चळवळ होय.