अद्वैत वेदांत | Advait Vedanta

अद्वैत वेदांत

अद्वैत वेदांत हिंदू तत्त्वज्ञानातील एक महान आणि गहन शाखा आहे, जी आत्मा आणि ब्रह्म यांच्या अद्वितीय एकत्वाचा सिद्धांत मांडते. ही तत्त्वज्ञानाची शाखा जीवात्म्याच्या खऱ्या स्वरूपाचा शोध घेण्यास, तसेच जगताच्या तात्कालिक स्वरूपाचा भेद ओळखण्यास प्रवृत्त करते. आदि शंकराचार्यांनी प्रतिपादित केलेले अद्वैत वेदांत असे मानते की ब्रह्म एकच सत्य आहे, आणि सर्व काही ब्रह्मातूनच उत्पन्न झालेले आहे.

अद्वैत वेदांताचे मूलतत्त्व आहे की, आत्मा आणि ब्रह्म एकच आहेत. जीव आणि जगत हे मायेमुळे विभक्त दिसतात, पण प्रत्यक्षात ते अद्वितीय ब्रह्माचेच भिन्न रूप आहेत. हे तत्त्वज्ञान मायावादावर आधारित आहे, ज्यात जगाला भ्रामक आणि असत्य मानले आहे, कारण हे सर्व मायेच्या आच्छादनामुळे दिसते.

बुद्धांचा अष्टांग मार्ग | Astangmarg | Noble Eightfold Path

 गौतम बुद्ध: आद्य मानसशास्त्रज्ञ आणि समुपदेशक 

एकदा गौतम बुद्ध धम्मदेसना देण्यासाठी एका ठिकाणी थांबले होते. लोक त्यांना विविध प्रकारचे प्रश्न विचारत होते आणि बुद्ध त्यांना उत्तर देत होते. तिथे एका कोपऱ्यात एक माणूस शांत बसला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर वेदनेचे भाव स्पष्ट दिसत होते. बुद्धांनी त्या माणसाला विचारले, "हे मानवा, तुला काय त्रास होत आहे?" त्या व्यक्तीने थोडक्यात उत्तर दिले, "मला माहित नाही." बुद्ध म्हणाले “त्याच्या मुळापर्यंत जाऊन त्याकडे लक्ष दे मग त्यावर उपचार कर”. त्या माणसाने बुद्धांना विचारले, “ते कसे करायचे? "

भारतीय दर्शने | Indian Philosophy (Darshan)

भारतीय दर्शने

तत्त्वज्ञानाचा उगम हा प्राचीन भारतीय व पाश्चात्य तत्त्ववेत्यांच्या चिंतनातून झालेला आहे. प्राचीन काळी तत्त्वज्ञानाचे मूळ हे मानवी कुतुहलात दिसून येते. आपल्या अनुभवाला येणाऱ्या विश्वातील अनेक घटकांचा शोध घेऊन बुद्धीच्या सहाय्याने त्यांचे विश्लेषण त्यांनी केलेले आढळते. तत्त्वज्ञान हे मानवी जीवनाकडे व विश्वाकडे पाहण्याचा मुलगामी दृष्टीकोन निर्माण करते. 'तत्त्वज्ञान' हा शब्द अतिशय संदिग्ध असल्यामुळे तो व्यापकही बनलेला आहे. विश्वाविषयींचे मूलगामी चिंतन म्हणजे तत्त्वज्ञान असा त्यांचा सर्वांना अभिप्रेत असलेला अर्थ आहे. म्हणून तत्त्वज्ञानाला सदवस्तुशास्त्र, सत्ताशास्त्र (मेटॅफिजिक्स) असे म्हटले जाते. कोणत्याही विषयाचे मूलगामी व तर्कशुद्ध विवेचन म्हणजे तत्त्वज्ञान मानले जाते. या शब्दाच्या अशा अनिश्चित व विशाल व्याप्तीमुळे तो संदिग्ध राहिल्यास आश्चर्य नाही.

न्यूरोफेनोमेनोलॉजी | Neurophenomenology

 

न्यूरोफेनोमेनोलॉजी एक आंतरशाखीय दृष्टिकोन

न्युरोसायन्सला सध्या भेडसावणाऱ्या मोठ्या आव्हानांपैकी एक म्हणजे सचेतन (कॉन्शियसनेस) याबाबत व्यक्तिनिष्ठ आणि न्यूरोबायोलॉजी या दोन्हींच्या स्पष्टीकरणासाठी एक सुसंगत चौकट प्रदान करणे. न्युरोसायंटिस्ट्सनी जाणीवेच्या विविध पैलूंचे न्यूरल मॉडेल्स पुरवले आहेत आणि जाणीवेचे न्यूरल कोरिलेट्स (NCCs - सचेतन अनुभूती किंवा स्पष्ट स्मृतीसाठी पुरेशा असलेल्या न्यूरल घटना आणि संरचनांचा सर्वात लहान संच) यांच्याबद्दल पुरावे उघड केले आहेत, परंतु तरीही जाणीवेच्या न्यूरोबायोलॉजिकल आणि फेनोमेनोलॉजिकल (मानसघटनाशास्त्रीय) वैशिष्ट्यांमध्ये संबंध निर्माण करण्याच्या आपल्या समजुतीत एक 'स्पष्टीकरणात्मक अंतर' राहिले आहे. हे स्पष्टीकरणात्मक अंतर संकल्पनात्मक, ज्ञानशास्त्रीय, आणि पद्धतीशास्त्रीय आहे. फेनोमेनोलॉजी म्हणजे अनुभव आणि जाणिवेच्या संरचनांचा तात्विक अभ्यास होय.

कृती-आधारित अध्ययन | Activity Based Learning

 

कृती-आधारित अध्ययन | Activity Based Learning

आजच्या युगात, जिथे माहितीची उपलब्धता खूप जास्त आहे, तिथे विद्यार्थ्यांना फक्त माहिती शिकण्यापेक्षा ती माहिती कशी वापरायची हे शिकणे अधिक महत्त्वाचे आहे. कृती-आधारित अध्ययन ही एक अशी पद्धत आहे जी विद्यार्थ्यांना समस्या सोडवण्याची, निर्णय घेण्याची आणि नवीन कल्पनांचा विकास करण्याची क्षमता विकसित करण्यास मदत करते.

कॉर्टिसॉल एक स्टेरॉईड हार्मोन | Cortisol Harmone

 

कॉर्टिसॉल एक स्टेरॉईड हार्मोन

ताण हा आपल्या जीवनाचा एक अविभाज्य भाग आहे. परीक्षा, कामाचा ताण, आर्थिक अडचणी, वैयक्तिक संबंधांमधील समस्या अशा अनेक गोष्टी आपल्याला तणावाखाली आणू शकतात. जेव्हा आपण तणावाखाली असतो, तेव्हा आपले शरीर "लढा किंवा पळ" (fight-or-flight) मोडमध्ये जातं. या मोडमध्ये, आपले अधिवृक्क ग्रंथी (adrenal gland) कॉर्टिसॉल नावाचा हार्मोन सोडतात. अनेकांच्या बाबतीत हा कोणत्याही कारणाशिवाय स्त्रवत राहतो त्यामुळे ओबेसिटी, विनाकारण येणारा ताण, अस्वस्थता किंवा कसंतरी होण हे यात समाविष्ट होत.

ताणासंबंधी शरीरशास्त्रीय कारणमीमांसा | Biological Bases of Stress

 

ताणासंबंधी शरीरशास्त्रीय कारणमीमांसा

ताण हे मानसिक दबाव निर्माण करते आणि शरीरामध्ये अल्प आणि दीर्घकालीन आरोग्यावर परिणाम होणारे बदल घडवून आणते. ताणाच्या प्रतिक्रियेमध्ये दोन परस्पर संबंधित प्रणाली मोठ्या प्रमाणात सहभागी असतात. त्या म्हणजे अनुकंपी-अधिवृक्क मज्जासंस्था (SAM) प्रणाली आणि हायपोथॅलॅमस-पियुषिका-अधिवृक्क ग्रंथी अक्ष आहेत. मेंदूद्वारे अनुकंपी मज्जासंस्थेच्या नियंत्रणाखाली भय, क्रोध, उत्तेजना इत्यादी भावनांची निर्मिती होते. यांचे नियंत्रण प्रामुख्याने शरीरात ऐड्रिनैलिन यंत्रणेद्वारे केले जाते.