गर्दीतील मृत्यूचे पथक: अविवेकाकडे वाटचाल

गर्दीतील मृत्यूचे पथक: अविवेकाकडे वाटचाल

तिरुपती मंदिरातील वैकुंठद्वार दर्शन तिकीट केंद्राजवळ 9 जानेवारी 2025 रोजी झालेल्या चेंगराचेंगरीत सहा जणांचा मृत्यू झाल्यानं गर्दी व्यवस्थापनाबाबत प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत. इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ डिझास्टर रिस्क रिडक्शन यांनी (IJDRR) प्रकाशित केलेल्या 2013 च्या अभ्यासात असं दिसून आलं की, भारतातील 79 टक्के चेंगराचेंगरीचे ठिकाणे हे धार्मिक मेळावे आणि तीर्थयात्रेची ठिकाणे आहेत. तर विकसित देशांमध्ये बहुतेक चेंगराचेंगरी स्टेडियम, संगीत मैफिली आणि नाईट क्लबच्या ठिकाणी होतात. परंतु भारत आणि इतर विकसनशील देशांमध्ये गर्दीच्या आणि चेंगराचेंगरीच्या बहुतेक दुर्घटना धार्मिक स्थळांवर होतात. यासाठी महाराष्ट्रातील काही ठळक घटना पाहूया.

मुलांना शिस्त लावणे: व्यक्तिमत्त्व विकासाचा सकारात्मक मार्ग

 

मुलांना शिस्त लावणे: व्यक्तिमत्त्व विकासाचा सकारात्मक मार्ग  

आजच्या स्पर्धेच्या युगात पालक जिंकण्यासाठी धावत आहेत आणि बाहेरची प्रस्थापित व्यवस्था याला मदत करते आहे. अशा वातावरणात मुलाचं ‘मूलपण’ सांभाळण्याचं, जोपासण्याचं, फुलवण्याचं काम जीव तोडून कसं करायचं हा मोठ प्रश्न आजच्या पालकांसमोर उभा आहे. कामातला आनंद, खेळातली मजा, कष्टांचा अनुभव, निर्मितीची गंमत, नात्यांची ऊब, क्वालिटी टाइम, निसर्गाशी नातं, जगण्याचा आत्मविश्वास आणि या सगळ्यांतून मुलांच्या जीवनात उतरणारी मुल्ये कशी जोपासावीत हा पुढचा प्रश्न. आपण पालक म्हणून मुलांना पुढील पाच वाक्ये कधी बोललो आहोत का? माझं तुझ्यावर खूप प्रेम आहे. माझा तुझ्यावर पूर्ण विश्वास आहे. तू हे किती छान केलंस. तुझं मत मला महत्त्वाचं वाटतं. सॉरी बरं का! माझ्या लक्षातच नाही आलं, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आम्ही नेहमी तुझ्या पाठीशी आहोत, सुखातही आणि दु:खातही. पालकत्व हे शास्त्र आहे, कला आहे आणि सतत करत राहण्याचा आनंदाचा ध्यास आहे.

भविष्यातील शिक्षणाची दिशा: ब्लेंडेड अध्ययनाचे महत्त्व

 

भविष्यातील शिक्षणाची दिशा: ब्लेंडेड अध्ययनाचे महत्त्व

डॉ. हावर्ड गार्डनर (मल्टीपल इंटेलिजंस) हे असे म्हणतात की "ब्लेंडेड अध्ययन हे विद्यार्थ्यांच्या विविध बुद्धिमत्तांच्या विकासासाठी महत्त्वाचे आहे. तांत्रिक व पारंपरिक शिक्षण पद्धती एकत्र आणल्यामुळे व्यक्तीचा सर्वांगीण विकास होतो."

शिक्षण प्रणालीतील बदल हे सामाजिक, आर्थिक, आणि तंत्रज्ञानातील प्रगतीसोबत घट्टपणे जोडलेले आहेत. 21व्या शतकात शिक्षण क्षेत्रात एक अभूतपूर्व बदल पाहायला मिळाला आहे, ज्यामुळे शिकण्याच्या पद्धती अधिक सुलभ, किफायतशीर, आणि प्रभावी बनलेल्या आहेत. यामध्ये "ब्लेंडेड अध्ययन" (Blended Learning) ही एक महत्त्वाची अध्ययन पद्धत समोर आली आहे. ब्लेंडेड अध्ययन ही संकल्पना पारंपरिक वर्ग शिक्षण पद्धती आणि डिजिटल शिक्षण पद्धतींचा एक प्रभावी संगम आहे. या पद्धतीमध्ये शिक्षकांचा सहभाग, ऑनलाइन सामग्री, आणि विद्यार्थी यांच्यातील परस्परसंबंध अधिक दृढ होतो.

ब्लेंडेड अध्ययन ही पद्धत विद्यार्थ्यांना त्यांच्या स्वतःच्या गतीने शिकण्याची संधी देते. यामध्ये पारंपरिक शिक्षण आणि तंत्रज्ञानाची सांगड घालून वैयक्तिक शिकण्याचा अनुभव अधिक समृद्ध केला जातो. 21व्या शतकातील विद्यार्थ्यांसाठी, ब्लेंडेड अध्ययन हे त्यांच्या बदलत्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी एक प्रभावी उपाय ठरले आहे. शिक्षणातील हा नव्या तंत्राचा समावेश भविष्यातील शिक्षणासाठी एक नवा दृष्टीकोन प्रस्थापित करत आहे.

तिशीनंतरही स्पर्धा परीक्षांच्या जंजाळात अडकलेली तरुण पिढी

तिशीनंतरही स्पर्धा परीक्षांच्या जंजाळात अडकलेले तरुण

महाराष्ट्र आणि भारतातील स्पर्धा परीक्षांना दरवर्षी लाखो विद्यार्थी बसतात. उदाहरणार्थ, महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) परीक्षांसाठी सुमारे 3.5 लाखांहून अधिक अर्ज येतात, परंतु उपलब्ध पदांची संख्या सुमारे 350 असते, ज्यामुळे निवडीचे प्रमाण 1% पेक्षाही कमी ठरते. पुणे शहर हे स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी एक महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. येथे MPSC आणि UPSC परीक्षांसाठी तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या 50 हजारापेक्षा जास्त आहे. देशपातळीवर, केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या (UPSC) नागरी सेवा परीक्षेसाठी दरवर्षी सुमारे 10 लाखांहून अधिक विद्यार्थी अर्ज करतात, परंतु अंतिम निवडीसाठी उपलब्ध पदांची संख्या मर्यादित असते. या आकडेवारीतून स्पष्ट होते की, स्पर्धा परीक्षांसाठी अर्ज करणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या मोठी आहे, परंतु उपलब्ध पदांची संख्या मर्यादित असल्यामुळे स्पर्धा तीव्र आहे. या एकूण प्रक्रियेत तिशी ओलांडलेल्या तरी परीक्षा देणाऱ्या परमनंट बेकारांच्या जत्थ्यांची समस्या भारतातील सामाजिक, आर्थिक, आणि शैक्षणिक व्यवस्थेशी निगडीत एक गंभीर वास्तव आहे. शिक्षण, बेरोजगारी, आणि स्पर्धात्मक परीक्षांचे दुष्टचक्र यामुळे देशात लाखो तरुण हे वर्षानुवर्षे स्थिर रोजगार मिळवण्याच्या आशेने संघर्ष करत आहेत.

संमोहन : मनोरंजनाची कला की वैज्ञानिक पद्धती | Hypnosis

 

संमोहन : मनोरंजनाची कला की वैज्ञानिक पद्धती

दरवर्षी 4 जानेवारीला जागतिक संमोहन दिवस साजरा केला जातो. संमोहन आणि त्याचे फायदे याबद्दल जागरुकता पसरवण्यासाठी हा दिवस महत्वाचा आहे. भारतासह विविध देशांमध्ये हे वैद्यकीय उपचार अगदी तळातल्या यादीत आहे. आपल्यापैकी बऱ्याच जणांनी नेटफ्लिक्सवर स्ट्रेनजर थिंग्ज किंवा 7th सेंन्स हे चित्रपट पाहिले असतील. यात जो संमोहनाचा प्रकार दाखवला आहे, तोही आपल्यापैकी बऱ्याच जणांना माहिती आहे. आपण जे काही ऐकलंय त्याप्रमाणे एखादी व्यक्ती दृष्टीद्वारे समोरच्या व्यक्तीच्या मनावर नियंत्रण मिळवते. मग संमोहीत व्यक्तीच्या अबोध मनाला प्रश्न विचारून माहिती जाणून घेता येते. पण संमोहन म्हणजे नक्की काय? एखाद्या व्यक्तीला दुसऱ्या व्यक्तीवर नियंत्रण मिळवता येतं का? मनोविकार तज्ञांचं याविषयी काय म्हणणं आहे?

कनेक्टिव्हिझम (Connectivism): 21 व्या शतकातील नवीन अध्ययन पद्धती

कनेक्टिव्हिझम (Connectivism): 21 व्या शतकातील नवीन अध्ययन पद्धती

कनेक्टिव्हिझम हा 21 व्या शतकातील एक अत्याधुनिक आणि महत्त्वाची अध्ययन पद्धती आहे, जो विशेषतः डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या उदयानंतर उदयास आला. पारंपरिक अध्ययन पद्धती जसे की वर्तनवाद, बोधनिकवाद, व्यवहारवाद, मानवतावाद आणि ज्ञानरचनावाद ह्या अध्ययन प्रक्रिया वेगवेगळ्या दृष्टिकोनांतून समजून घेण्यास मदत करतात, यामध्ये शिक्षक-शिक्षार्थी नात्याला विशेष महत्त्व दिले जात असे. परंतु कनेक्टिव्हिझम डिजिटल युगातील वेगाने बदलणाऱ्या ज्ञानाच्या पार्श्वभूमीवर अधिक प्रभावी ठरतो. तसेच कनेक्टिव्हिझममध्ये शिक्षण आणि ज्ञान हे केवळ व्यक्तीगतरित्या नव्हे, तर जागतिक स्तरावर डिजिटल नेटवर्क्सच्या माध्यमातून सामायिक केलेल्या संबंधांमध्ये विकसित होते, हा दृष्टिकोन मांडला जातो.

दु:खाचे पाच टप्पे: On Death and Dying

 

दु:खाचे पाच टप्पे: On Death and Dying

एलिझाबेथ कुबलर-रॉस या एक स्विस-अमेरिकन मानसोपचारतज्ज्ञ, ज्या निकटवर्ती यांचा मृत्यू या विषयातील अभ्यासाच्या अग्रणी आणि 1969 मध्ये प्रकाशित झालेल्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लोकप्रिय ‘On Death and Dying’ या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत. या पुस्तकात त्यांनी प्रथम दु:खाच्या पाच टप्प्यांचे, ज्याला "कुबलर-रॉस मॉडेल" म्हणूनही ओळखले जाते, वर्णन केलेले आहे. कुबलर-रॉस यांना 2007 मध्ये नॅशनल विमेन्स हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान देण्यात आले आणि टाइम मासिकाने त्यांना 20 व्या शतकातील "100 सर्वात महत्त्वाचे विचारवंत" म्हणून सन्मानित केलेले आहे. त्यांना वीस मानद पदव्या प्राप्त झालेल्या आहेत. जुलै 1982 पर्यंत, कुबलर-रॉस यांनी महाविद्यालये, धर्मशाळा, वैद्यकीय महाविद्यालये, रुग्णालये, आणि सामाजिक कार्य संस्था यांमधील मृत्यू आणि शोक या विषयावरील अभ्यासक्रमांतर्गत जवळपास 1.25 लाख विद्यार्थ्यांना शिकवलेले आहे. 1970 मध्ये त्यांनी हार्वर्ड विद्यापीठात On Death and Dying या विषयावर इंगरसोल व्याख्यान दिले (इंगरसोल लेक्चर्स ही हार्वर्ड विद्यापीठात अमरत्व या विषयावर दरवर्षी सादर होणाऱ्या व्याख्यानांची मालिका आहे). न्यू यॉर्क पब्लिक लायब्ररीने ‘On Death and Dying’ या पुस्तकाला "शतकातील महत्त्वाची पुस्तके" यादीत स्थान दिलेले आहे.